بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم
الـــــسَّـــــلاَمُ عَـــــلَـــــى
مَهْدِيِّ الْأمَمِ وَ جَامِعِ الْكَلِم
وَٱلسَّلَامُ عَلی عِبادِالله
در باره قربانی
در معارف دینی به هر چیزی که سبب قرب و نزدیکی انسان به خدا شود، واژه قربان بر آن اطلاق میشود.
در روایت میخوانیم: «الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِی»؛ نماز نزدیک کننده هر باتقوایی به خداوند متعال است.
در روضه کافی روایت شده، هابیل گوسفندی از دامهای خود و قابیل مقداری از محصول زراعت خود را برای تقرب به درگاه خدا آوردند؛ در نهایت «فَتُقُبِّلَ قُرْبَانُ هَابِیلَ وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ قُرْبَانُ قَابِیلَ» قربان هابیل پذیرفته شد و قربان قابیل مقبول نشد.
وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ
سوره مائده آیه ۲۷.
در این روایت عبارت «قربانی» آمده است و همان معنایی را ارائه کرده که در ابتدا بیان شد.
فضیلت قربانی
قربانی در عید قربان به حیوانی گویند که برای قرب و نزدیکی به خداوند متعال ذبح یا نحر میشود.
حیواناتی مانند گوسفند و بز و گاو به صورت ذبح کشته می شوند ولی شتر به صورت نحر.
باید توجه داشت که خداوند متعال نیازی به گوشت این حیوانات ندارد؛ آن چه که در این جریان اثرگذار است و همان موجب قرب الی الله میشود تقوا، اطاعت پذیری و حرکت برای انجام دستور خداست که از این قربانی در جان قربانی کننده میماند.
خداوند متعال می فرماید: «لَن یَنَالَ اللَّهَ لحُومُهَا وَ لَا دِمَاؤُهَا وَ لَاكِن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ»
هرگز گوشت ها و خون هایشان به خدا نمى رسد؛ بلكه تقواى شما به او مى رسد.
سوره حجّ آیه ۲۷.
قربانی واجب و مستحب
بر کسانی که مشغول اعمال حج هستند، واجب است تا در روز دهم ذی الحجه یا همان عید قربان، شتر، گاو، بز و یا گوسفندی را در منا ذبح کنند.
انجام قربانی برای کسانی که در حج نیستند
آقا امام صادق علیه السّلام فرمود: در یوم النحر (یعنى روز عید قربان) هیچ عملى بهتر از آن نیست كه خونى به رسم قربانى ریخته شود یا در مسیر احسان به والدین یا خویشاوندى كه قطع رحم مى كند، گامى برداشته شود و آن كه حاجی درباره آن خویشاوند، تفضّل بیشترى مبذول دارد و در گفتن سلام سبقت جوید یا از قسمت مرغوب گوشت قربانى اطعام كند و پس از آن بقیّه همسایگان خود را از یتیمان گرفته تا مسكینان و بردگان را به استفاده از آن فراخواند و اسیران را تفقّد كند.
مرحوم شیخ صدوق در شرح این فراز می نویسد: بزرگان برآنند كه این اعمال در روز عید قربان به طور مطلق مطلوب است اگر چه در مِنا نباشد و ما اضافه مى كنیم اگر چه قربانى در روز عید قربان نباشد؛ لكن در منا و روز عید قربان ثوابش بیشتر خواهد بود.
عید قربان
وَ جَاءَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا إِلَى النَّبِيِّ ص فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَحْضُرُ الْأَضْحَى وَ لَيْسَ عِنْدِي ثَمَنُ الْأُضْحِيَّةِ فَأَسْتَقْرِضُ وَ أُضَحِّي فَقَالَ اسْتَقْرِضِي وَ ضَحِّي فَإِنَّهُ دَيْنٌ مَقْضِیٌّ.
امّ سلمه نزد رسول خدا (صلی الله علیه وآله و سلّم) آمد و گفت: یا رسول اللّه! عید أضحى فرا می رسد و من بهاى قربانى ندارم؛ پس آیا اجازه دارم قرض بگیرم و قربانى كنم؟. حضرت فرمود: قرض بگیر و قربانی كن؛ زیرا آن قرضی است ادا شدنى (یعنى این قرض را خداوند سبحان ادا مى كند چون در جهت رضاى اوست).
من لا يحضره الفقيه، ج۲، ص: ۲۱۳.
بنابراین بر دیگرانی که در احرام نیستند، مستحب است در روز عید قربان یکی از این حیوانات را بنا بر سنت الهی قربانی نمایند؛ در این مورد لازم نیست که حتماً قربانی کننده قبلاً حج رفته و حاجی شده باشد. این عمل مانند نمازی که در این روز خوانده می شود یکی از اعمال بسیار سفارش شده است که عمل به آن احیای شعار الهی در جامعه است که یقیناً اگر مردم به آن اقبال کنند و نشانه های آن در همه جا جلوه گری کند، اسباب عنایت و ریزش رحمت الهی را در پی خواهد داشت که این وعده خداوند در قرآن کریم است که «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ» اگر اهل شهرها و آبادى ها ایمان مى آوردند و پرهیزكارى پیشه مىكردند، یقیناً [درهاىِ] بركاتى از آسمان و زمین را بر آنان مىگشودیم.
سوره اعراف آیه ۹۶.
خوردن گوشت قربانی توسط صاحب آن
«قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (علیه السلام) لَا يَأْكُلُ يَوْمَ الْأَضْحَى شَيْئاً حَتَّى يَأْكُلَ مِنْ أُضْحِيَّتِهِ».
آقا امام باقر (علیه السّلام) فرمود:
شیوه امیرالمؤمنین (علیه السّلام) چنین بود كه روز عید قربان، غذایى نمى خورد تا از گوشت قربانى خود غذائى تناول كند.
من لا يحضره الفقيه، ج۱، ص: ۵۰۸.
و نیز آن حضرت فرمود:
«وَ لَا تَأْكُلْ يَوْمَ الْأَضْحَى شَيْئاً إِلَّا مِنْ هَدْيِكَ وَ أُضْحِيَّتِكَ إِنْ قَوِيتَ عَلَيْهِ وَ إِنْ لَمْ تَقْوَ فَمَعْذُورٌ»
در روز عید قربان چیزى نخور مگر از گوشت قربانىِ خود و اگر قدرت تمكن مالى براى قربانى كردن ندارى در این صورت معذورى.
من لا يحضره الفقيه، ج۱، ص: ۵۰۸.
از روایات مذکور به دست می آید که اگر برای انسان مقدور باشد در روز عید، قربانی کرد اولین چیزی که می خورد از گوشت قربانی باشد.
آقا امیرالمومنین علیه السلام می فرمود:
«وَ إِذَا ضَحَّيْتُمْ فَكُلُوا وَ أَطْعِمُوا وَ أَهْدُوا وَ احْمَدُوا اللَّهَ عَلَى مَا رَزَقَكُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ»
چون مراسم قربانى را برگزار كردید از گوشت قربانى بخورید و هدیّه بدهید و خدا را به پاس این نعمت كه گوشت شتران و گاوان و گوسفندان را روزىِ شما ساخته، سپاسگزارى كنید.
من لا يحضره الفقيه، ج۱، ص: ۵۲۱.
کیفیت تقسیم قربانی
امامان معصوم (علیهم السلام) یک سوم قربانی را به همسایگان، یک سوم آن را به نیازمندانی که درخواست داشتند، می دادند و یک سوم باقی مانده را برای خانواده خود نگه می داشتند.
«وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) يَتَصَدَّقَانِ بِثُلُثٍ عَلَى جِيرَانِهِمْ وَ بِثُلُثٍ عَلَى السُّؤَّالِ وَ بِثُلُثٍ يُمْسِكَانِهِ لِأَهْلِ الْبَيْت».
و عليّ بن الحسين و ابو جعفر عليهما السّلام ثلث قربانى را صدقه همسايگان و ثلث ديگر را صدقه سائلان مي ساختند و ثلث سوم را براى خانواده نگاه مي داشتند.
من لا يحضره الفقيه، ج۲، ص: ۴۹۳.
از این رو مستحب است كه قربانى سه قسمت شود:
یك سوم آن را خودش بخورد و یك سوم را صدقه دهد و یك سوم را هدیه نماید؛ و احتیاط آن است كه چیزى از آن بخورد اگر چه واجب نیست.
تحریرالوسیلة - ترجمه؛ ج۲، ص: ۲۵۹.
بنابراین اگر کسی علاقه مند بود تمام گوشت قربانی را برای خود نگه دارد، منعی نخواهد داشت.
بندگی کن تا که سلطانت کنند
تن رها کن تا همه جانت کنند .
خوی حیوانی سزاوار تو نیست
ترک این خو کن که انسانت کنند .
چون نداری درد، درمان هم مخواه
درد پیدا کن که درمانت کنند .
بندۀ شیطانی و داری امید
چون ستایش همچو یزدانت کنند .
سوی حق نارفته چون داری طمع
همسر موسی بن عمرانت کنند
شکر و تسلیم مسلمانیت کو
ای که می خواهی سلیمانت کنند .
از چَهِ شهوت قدم بیرون گذار
تا عزیز مصر کنعانت کنند .
بگذر از فرزند و مال و جان خویش
تا خلیل الله دورانت کنند .
سر بنه در کف برو در کوی دوست
تا چو اسماعیل قربانت کنند .
در ضلالت مانده ای چون سامری
آرزو داری که لقمانت کنند .
چشم لاهوتی اگر داری بیا
تا به بزم قرب مهمانت کنند .
چون علی در عالم مردانگی
فرد شو تا شاه مردانت کنند .
قابل این رتبه ها چون نیستی
سعی کن، شاید مسلمانت کنند .
همچو سلمان در مسلمانی بکوش
ای مسلمان تا که سلمانت کنند .
تا توانی در گلستان جهان
خار شو تا گل به دامانت کنند .
همچو خاک افتادگی کن پیش از آن
تا به زیر خاک پنهانت کنند .
خوانده ای گر تو یُحِبُّ الصّابرین
صبر کن تا از مُحبّانت کنند .
با یتیمان مهربانی پیشه کن
تا پس از تو با یتیمانت کنند .
همچو «ذاکر» ذکر حق کن روز و شب
تا مگر از اهل ایمانت کنند
تاریخ به روزرسانی: چهارشنبه, ۶ خرداد ۱۴۰۵
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
(1).gif)
(1)(3).jpg)
.jpg)
.jpg)
