بِـسْـمِ اللهِ الـرَّحْمَنِ الـرَّحِيم
الــــــسَّـــــلاَمُ عَـــــلَـــــى
مَـهْدِيِّ الْأُمَـمِ وَ جَـامِـعِ الْـكَـلِم
وَٱلسَّلَامُ عَلی عِبادِالله
آیا شب ۲۳ رمضان المبارک
شب قــــــــــــــدر است؟
در منابع روایی ما، اگرچه بر مخفی بودن شب قدر تأکید شده تا مؤمنان در تمام دههی سوم ماه رمضان به شبزندهداری بپردازند، اما روایات بسیار معتبر و متعددی وجود دارد که بر شب «بیست و سوم» به عنوان محتملترین و اصلیترین شب قدر پافشاری شده است.
در اصطلاح روایات، از این شب به عنوان «لَیلَةُ الجُهَنی» یاد شده است.
چند حدیث شاخص در این زمینه:
{۱} روایت امام صادق (علیهالسلام) درباره تعیین شب قدر:
از ایشان نقل شده است که فرمودند:
«التَّقديرُ في لَيلةِ تِسعَ عَشرَةَ و الإبرامُ في لَيلةِ إحدى و عِشرينَ و الإمضاءُ في لَيلةِ ثَلاثَ و عِشرينَ»
(تقدیر و اندازهگیری امور در شب نوزدهم، تحکیم و استوار کردن آن در شب بیست و یکم و امضا و نهایی شدن آن در شب بیست و سوم است.)
این حدیث به روشنی نشان میدهد که شب بیست و سوم، مرحله نهایی و قطعی مقدرات است.
{۲} حدیث جُهَنی (عبدالله بن اُنَیس):
او که مردی بادیهنشین بود، به آقا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) عرض کرد: منزل من از مدینه دور است، یک شب را به من معرفی کن تا به مدینه بیایم و در آن شب به عبادت بپردازم. آقا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) در گوش او سخنی فرمودند؛ پس از آن دیده شد که او همیشه شب بیست و سوم ماه رمضان خود را به مدینه میرساند و تا صبح به عبادت میپرداخت. به همین دلیل این شب به «شب جُهَنی» معروف شد.
{۳} اهتمام ویژه معصومین به این شب:
در روایات آمده است که آقا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) در دهه سوم ماه رمضان رختخواب خود را جمع میکردند، اما در شب بیست و سوم، حتی به صورت کودکان و اهل منزل آب میپاشیدند تا خواب بر آنها غلبه نکند و از برکات این شب محروم نمانند.
همچنین نقل شده است که حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) نمیگذاشتند کسی از اهل خانه در این شب بخوابد و با غذای سبک و استراحت در روز، آنها را برای احیای شب بیست و سوم آماده میکردند.
{۴} تأکید آقا امام باقر (علیهالسّلام):
در حدیثی از ایشان پرسیدند کدام یک از این شبها (۱۹، ۲۱ یا ۲۳) شب قدر است؟
آقا امام باقر (علیهالسّلام) فرمودند:
«ما علیک أن تفعل خیراً فی لیلتین» (چه ضرری دارد که در هر دو شب [۲۱ و ۲۳] عمل خیر انجام دهی؟) اما در ادامه وقتی سائل اصرار کرد، ایشان به شب بیست و سوم اشاره فرمودند.
به طور خلاصه، در فرهنگ شیعه، شب بیست و سوم با فضیلتترین و محتملترین شب برای لیلةالقدر شناخته میشود که در آن بر نزول ملائکه و تعیین سرنوشت یکساله تأکید فراوان شده است.
توجه: توجه: توجه:
پیوند عمیقی میان تقارن «شب قدر»، «شب جمعه» با «ظهور آقا ولیعصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است»
در متون روایی و اعتقادی ما، پیوند عمیقی میان «شب قدر»، «شب جمعه» و «ظهور آقا ولیعصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)» وجود دارد. اگرچه شب قدر به خودی خود اوج فضیلت سال است، اما تقارن آن با شب جمعه، نوری بر نور (نورٌ علیٰ نور) محسوب میشود.
بررسی ابعاد موضوع مهدویت بر اساس روایات:
{۱} فضیلت مضاعف تقارن شب قدر و شب جمعه
در احادیث آمده است که خداوند متعال از میان روزها، «جمعه» و از میان شبها، «شب قدر» را برگزیده است.
آقا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) میفرمایند: «خداوند از روزها، جمعه را اختیار کرد و از ماهها، ماه رمضان را و از شبها، شب قدر را.»
بحارالانوار.
زمانی که این دو زمان قدسی با هم یکی میشوند، برکات الهی مضاعف میگردد.
در برخی روایات اشاره شده که در شبهای جمعه، درهای رحمت الهی گشوده است و فرشتگان به زمین میآیند؛ حالا تصور کنید این شب، همان شب بیست و سوم ماه رمضان باشد که در آن مقدرات سال امضا میشود.
{۲} پیوند شب بیست و سوم با ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
اصلیترین روایتی که به امید ظهور در شب بیست و سوم اشاره دارد، مربوط به «صیحه آسمانی» یا همان ندای ملکوتی حضرت جبرئیل است.
طبق روایات معتبر،
از جمله در کتاب الغیبة نعمانی
و کمالالدین شیخ صدوق.
زمان صیحه:
آقا امام صادق (علیهالسّلام) فرمودند: «ندای آسمانی که نام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را فریاد میزند، در شب بیست و سوم ماه رمضان شنیده خواهد شد.»
تقارن با شب جمعه
در بسیاری از احادیث ذکر شده که این ندای آسمانی (که بشارتدهنده نزدیک بودن ظهور است) حتماً در «شب جمعه» و در شب بیست و سوم ماه رمضان رخ خواهد داد.
در واقع، این تقارن (بیست و سوم ماه رمضان و شب جمعه) یکی از شاخصترین نشانههای حتمی ظهور (صیحه) در کلام معصومین (علیهم السّلام) است. به همین دلیل، شیعیان و منتظران در سالهایی که شب بیست و سوم با شب جمعه مصادف میشود، امید و اشتیاق بیشتری برای شنیدن آن بشارت آسمانی دارند.
{۳} امید به ظهور در روز عاشورا
نکته تکمیلی این است که طبق روایات، اگرچه «ندای ظهور» در شب بیست و سوم (شب قدر) شنیده میشود، اما خودِ قیام و ظهور علنی حضرت در روز «عاشورا» (دهه اول محرم) اتفاق میافتد.
بنابراین شب بیست و سوم، شبِ امضای تقدیر ظهور و اعلام جهانی آن توسط فرشتگان است.
خلاصه و نتیجهگیری:
بله، تقارن این دو زمان، اهمیت استراتژیک در بحث علائم ظهور دارد.
آقا امام صادق (علیهالسّلام) در روایتی صریح میفرمایند:
«قائم قیام نمیکند مگر در سالی که طاق باشد (مثل یک، سه، پنج...) و آن سالی است که در شب بیست و سوم ماه رمضان که شب جمعه است، منادی ندا میدهد...»
ارشاد مفید، ج ۲.
بنابراین، این شب نه تنها برای خودسازی و توبه، بلکه به عنوان «شبِ انتظار بزرگ» شناخته میشود. امیدواریم که به زودی چشم جهان به جمال ایشان روشن شود و ما نیز از یاران راستینشان باشیم.
در لحظات نورانی لیلةالقدر، التماس دعا.
تاریخ به روزرسانی: پنجشنبه, ۲۱ اسفند ۱۴۰۴