بِسْمِ اللهِ الـرَّحْمَنِ الـرَّحِيـم
الـــــسَّـــــلاَمُ عَـــــلَـــــى
مَهْدِيِّ الْأمَمِ وَ جَامِعِ الْكَلِم
شرایط واجب بودن فطره مهمان
در شب عید فطر
موضوع «فطریه مهمان» از آن مسائل چالشبرانگیز فقهی است که معمولاً هر سال، شب عید فطر مورد توجّه و سؤال مؤمنین است.
طبق فتوای اکثر مراجع عظام تقلید (ایّدهم الله)، برای اینکه فطریه مهمان بر عهده میزبان باشد، دو شرط اساسی وجود دارد:
{شرط اول:} «نانخور» (واجبالنفقه) بودن مهمان.
لذا تنها با یک وعده افطاری خوردن، کسی نانخورِ میزبان حساب نمیشود.
توضیح:
مهمان نانخور:
مهمان باید طوری باشد که در عُرف بگویند «در حال حاضر نانخور این میزبان است». یعنی حداقل چند روز (مثلاً از چند روز قبل از عید) در خانه میزبان مانده باشد و هزینههای او بر عهده میزبان باشد.
مهمان شب عید:
اگر کسی فقط برای شب عید فطر دعوت شده باشد (فقط یک افطاری)، نانخور محسوب نمیشود و فطریهاش بر عهده خودش است.
البته برخی از مراجع عظام تقلید فطره مهمان یک شبه را هم بر میزبان واجب میدانند مانند آیات عظام: خوئی، اراکی، تبریزی و نوری همدانی.
{شرط دوم:} زمان ورود مهمان (پیش از غروب آفتاب)
زمان ملاک برای تعیین فطریه، لحظه غروب آفتابِ شب عید فطر است.
- اگر مهمان (که قرار است مدتی بماند و نانخور شود) پیش از غروب وارد خانه شود و افطار کند، فطریهاش با میزبان است.
- اگر مهمان بعد از غروب آفتاب وارد شود، حتی اگر شب را هم بماند، فطریهاش بر عهده خودش (یا سرپرست قبلیاش) است.
خلاصهی فتوا برای موارد خاص:
{۱} مهمان یک شبه (فقط افطاری): فطریه با خودِ مهمان است. میزبان وظیفهای ندارد.
{۲} مهمانی که چند روز میماند: اگر قبل از غروب شب عید آمده باشد، فطریه با میزبان است.
{۳} سربازان، پرستاران و کارگران در محل کار: چون نانخورِ دولت یا کارفرما محسوب نمیشوند، فطریهشان با خودشان است (مگر اینکه هزینه زندگیشان کلاً بر عهده آنجا باشد).
{۴} دانشجویان در خوابگاه: فطریه بر عهده خودشان یا پدرشان است (بستگی دارد نانخور چه کسی باشند).
یک نکته اخلاقی و راهگشا:
اگر میزبان بخواهد از روی کرم و بخشش، فطریه مهمانِ یک شبه را هم بدهد، باید با اجازه خودِ مهمان باشد تا تکلیف از گردن او ساقط شود؛ در غیر این صورت، پرداخت میزبان کافی نیست و خود مهمان هم باید پرداخت کند.
تاریخ به روزرسانی: جمعه, ۷ فروردین ۱۴۰۵