بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم
الـــــسَّـــــلاَمُ عَـــــلَـــــى
مَهْدِيِّ الْأمَمِ وَ جَامِعِ الْكَلِم
وَٱلسَّلَامُ عَلی عِبادِالله
زیارت جامعه کبیره
گفتگو درباره «زیارت جامعه کبیره» در واقع غوّاصی در اقیانوس امامشناسی است.
این زیارت، به تعبیر بزرگان، «دوره کامل شیعهشناسی و امامشناسی» است.
برای اینکه یک ارائه منسجم، جذاب و اثرگذار در باره زیارت جامعه داشته باشیم، مطالب را در ۵ محور اصلی به شرح ذیل دستهبندی نمودهام:
{۱} مقدمه: شناسنامه زیارت (منزلت و اعتبار زیارت) راوی و صادرکننده زیارت:
این زیارت از زبان امام هادی (علیه السّلام) و در پاسخ به درخواست یکی از شیعیان (موسی بن عبدالله نخعی) صادر شده است.
- اعتبار سند:
از جهت سند، این زیارت در بالاترین سطح اعتبار قرار دارد (صحیحترین زیارات).
علامه مجلسی میفرماید: «این زیارت، صحیحترین، فصیحترین و بلیغترین زیارات است.»
چرا «جامعه کبیره»؟ «جامعه» یعنی مخصوص یک امام نیست و برای همه ائمه (علیهم السلام) قابل خواندن است. «کبیره» هم به دلیل طولانی بودن و محتوای گسترده آن است.
{۲} شروع حکیمانه: پیوند توحید و ولایت (۱۰۰ تکبیر)
- نکته بسیار مهم:
قبل از شروع زیارت، دستور داده شده که زائر ۱۰۰ مرتبه «الله اکبر» بگوید.
- تحلیل:
این یعنی امامشناسی مسیری است برای خداشناسی. ما تکبیر میگوییم تا بدانیم هر چه از کمالات برای ائمه (علیهم السلام) میخوانیم، همه به اذن و اراده خداوند است و دچار غلو (زیادهروی) نشویم.
ائمه (علیهم السلام) بندگان برگزیده خدا هستند.
{۳} بدنه اصلی: امام در نگاه جامعه کبیره (سه ویژگی کلیدی)
میتوانید اقیانوس معارف این زیارت را در این سه بخش خلاصه کنید:
- الف) امام؛ واسطه فیض الهی:
تعابیری مثل «معدن الرحمة»، «خزان العلم» و «ارکان البلاد». یعنی خداوند برکت، علم و امنیت را از مسیر این بزرگواران به عالم میرساند.
- ب) امام؛ آینه تمامنمای حق:
تعابیری مثل «اعلام التقی» (پرچمهای تقوا) و «مثل الاعلی». یعنی اگر کسی میخواهد ببیند بندگی خدا چگونه است، باید به رفتار و منش ائمه نگاه کند.
- ج) امام؛ بابالله (درگاه ورود به سوی خدا):
«مَنْ اَرادَ اللّهَ بَدَأَ بِکُمْ»؛ هر کس خدا را بخواهد، باید از مسیر شما شروع کند. ولایت ائمه (علیهم السلام)، میانبرترین راه برای رسیدن به قرب الهی است.
{۴} بخش عاطفی و اخلاقی: وظیفه ما نسبت به امام
- تسلیم و نصرت:
در فرازهای پایانی میگوییم: «وَ نُصْرَتی لَکُمْ مُعَدَّةٌ» (یاری من برای شما آماده است). یعنی زیارت فقط یک متن خواندنی نیست، بلکه یک پیماننامه است.
- حب و بغض:
دوستی با دوستان آنها و دشمنی با دشمنان آنها (تولی و تبری) که در جایجای زیارت بر آن تأکید شده است.
{۵} جمعبندی و حسن ختام
بحث را با این نکته باید تمام کرید که:
«زیارت جامعه کبیره، شناسنامه قلبی ما شیعیان است.»
میتوانید به این فراز زیبا اشاره کنید: «بِکُمْ فَتَحَ اللّهُ وَ بِکُمْ یَخْتِمُ» (خداوند جهان را با شما آغاز کرد و با شما به پایان میبرد).- در انتها، توسلی کوتاه به امام هادی (علیه السلام) داشته باشید که این میراث عظیم را برای ما به یادگار گذاشتند.
دسته بندی بحث این جلسه:
{۱} شناسنامه و اعتبار (سندیت بینظیر)
صدور از مقام معصوم:
این زیارت به درخواست یکی از شیعیان از امام هادی (علیه السلام) صادر شده است تا متنی کامل برای زیارت هر یک از ائمه (علیهم السلام) داشته باشد.
تأیید بزرگان:
مرحوم علامه مجلسی این زیارت را از نظر سند، صحیحترین و از نظر محتوا، برترین زیارتها میداند. محدث قمی نیز در مفاتیحالجنان آن را «کاملترینِ زیارات» معرفی میکند.
{۲} پیوند ناگسستنی توحید و ولایت (ادب شروع)
۱۰۰ تکبیر قبل از شروع:
یکی از نکات بسیار مهم این است که امام (علیه السلام) دستور دادهاند پیش از خواندن زیارت، زائر ۱۰۰ مرتبه «اللهاکبر» بگوید.
دلیل تربیتی:
این کار برای آن است که زائر غلو نکند و بداند هر مقام و عظمتی که در متن زیارت برای ائمه (علیهم السلام) ذکر میشود، همه به اراده و عنایت خداوند متعال است. امام، بنده و مجرای فیض خداست.
{۳} محتوای معرفتی (امامشناسی)
در این بخش میتوان به القاب و توصیفاتی که در زیارت آمده اشاره کرد:
معادن رحمت و ارکان زمین:
ائمه (علیهم السلام) به عنوان ستونهای عالم و معدن رحمت الهی معرفی شدهاند.
سیاسة العباد:
ائمه (علیهم السلام) تنها رهبران معنوی نیستند، بلکه بهترین تدبیرکنندگان امور بندگان و شایستهترین افراد برای رهبری جامعه هستند.
بابالله:
راه رسیدن به خدا و شناخت خداوند، تنها از مسیر اهلبیت (علیهم السلام) میگذرد (مَن أرادَ الله بَدَأ بِکُم).
{۴} فضیلت و آثار قرائت
توصیه امام زمان (عج):
در داستان معروف تشرف «سید رشتی»، امام زمان (عج) سه بار تأکید فرمودند: «جامعه، جامعه، جامعه!» (به معنای ضرورت مداومت بر خواندن این زیارت).
- جایگاه زائر:
در متن زیارت آمده است که هر کس شما را زیارت کند، گویا خدا را زیارت کرده و هر کس با شما دشمنی کند، با خدا دشمنی کرده است.
نورانیت قلب:
مداومت بر این زیارت، حجابهای بین انسان و امام را کنار میزند و محبت اهلبیت را در دل شعلهور میکند.
{۵} جنبههای تربیتی و اخلاقی زیارت
تسلیم بودن:
زائر در پایان اقرار میکند که «مُؤْمِنٌ بِسرِّکُمْ وَ عَلانِیَتِکُمْ»؛ یعنی من در تمام سطوح تسلیم امر و اراده شما هستم.
الگوگیری:
زیارت جامعه فقط برای خواندن نیست، بلکه تبیین استانداردهای یک انسان کامل است تا زائر سعی کند خود را به آن صفات نزدیک کند.
نکته:
معدن یعنی جایی که هرچه از آن برداشت کنی، تمام نمیشود و اصل و ریشهی آنجاست.
اگر در عالم صلح، بخشش، مهربانی و گذشتی وجود دارد، ریشهاش در این خانواده است.
امام رحمت واسعهی خداست که حتی شامل حال دشمنانش هم میشود (مانند برخورد امام حسین (علیه السلام) با سپاه حر).
«ما در شروع زیارت، ائمه (علیهم السلام) را با صفاتی میخوانیم که همگی پیوند آنها با عالم غیب و خداوند را نشان میدهد.
ما به خانهای سلام میدهیم که مرکز فرماندهی هستی، محل نزول وحی و سرچشمهی مهربانی خداست.»
تبیین همین ۵ عنوان برای سیراب کردن جانهای تشنه.
جلسه بعدی بررسی فراز بعدی (مخازن العلم و...).
بخش اول:
ادب حضور (۱۰۰ تکبیر)
پیش از آنکه وارد تفسیر فراز اول شویم، حتماً به این نکته اشاره بفرمایید که این زیارت تنها زیارتی است که قبل از شروع آن، ۱۰۰ مرتبه تکبیر (الله اکبر) توصیه شده است.
پیام:
یعنی ای زائر! هرچه در این زیارت از عظمت ائمه (علیه السلام) میشنوی، بدان که همه اینها پرتوی از عظمت پروردگار است. ائمه (ع) بنده برگزیده او هستند تا ما دچار غلو (زیادهروی در مقام) نشویم.
{۱} تفسیر فراز اول: «السَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ»
در این فراز، آقا امام هادی (علیه السلام) ۵ وصف کلیدی را بیان میفرمایند که هر کدام یک دنیا درس دارد:
۱. أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ (خاندان نبوت)
امام (علیه السلام) نمیفرماید «اهل بیتِ پیامبر»، بلکه میفرماید «اهل بیتِ نبوت».
نکته:
یعنی این خانه، خانهای است که حقیقتِ نبوت و وحی در آن جاری است. ائمه (علیهم السلام) در فضایی رشد کردهاند که صدای پر و بال جبرئیل در آن شنیده میشد. آنها وارثان تمام حقایق وحیانی هستند.
{۲} مَوْضِعَ الرِّسالَةِ (جایگاه رسالت)
«موضع» یعنی محل استقرار.
نکته:
پیامی که آقا رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلّم) از سوی خدا آورد (رسالت)، محل فرود و استقرارش قلب و جان ائمه (علیهم السلام) است. اگر کسی بخواهد بداند محتوای نامهی خدا (قرآن) چیست، باید به این خانه مراجعه کند، چون نامه در این خانه باز شده است.
{۳} مُخْتَلَفَ الْمَلائِکَةِ (محل رفت و آمد فرشتگان)
«مختلف» از اختلاف میآید، یعنی محل آمد و شد زیاد.
- نکته: این خانه، پادگان یا مرکز خرید و فروش نیست؛ اینجا محل تردد شبانهروزیِ ملائکه مقرب الهی است. ملائکه برای کسب کسب فیض و تبرک به آستان این خانواده نازل میشوند. این نشاندهنده آن است که امام، واسطه بین عالم ملک و ملکوت است.
{۴} مَهْبِطَ الْوَحْیِ (محل نزول وحی)
«هبوط» یعنی فرود آمدن.
- نکته: وحی الهی در این خانه فرود آمده است. ائمه (علیهم السلام) «بیوتٌ أذِن الله أن تُرفع» هستند. این فراز به ما میگوید که دانش ائمه (علیهم السلام) اکتسابی و مدرسهای نیست، بلکه منشأ الهی و وحیانی دارد.
{۵} مَعْدِنَ الرَّحْمَةِ (معدن و کمالِ رحمت)
نمیفرماید صاحب رحمت، بلکه میفرماید «معدن» رحمت.
- نکته:
معدن یعنی جایی که هرچه از آن برداشت کنی، تمام نمیشود و اصل و ریشهی آنجاست. اگر در عالم صلح، بخشش، مهربانی و گذشتی وجود دارد، ریشهاش در این خانواده است. امام رحمت واسعهی خداست که حتی شامل حال دشمنانش هم میشود (مانند برخورد امام حسین (علیه السلام) با سپاه حر).
خلاصه و نتیجه برای جلسه اول:
در پایان جلسه میتوانید اینگونه نتیجهگیری کنید:
«ما در شروع زیارت، ائمه (علیهم السلام) را با صفاتی میخوانیم که همگی پیوند آنها با عالم غیب و خداوند را نشان میدهد. ما به خانهای سلام میدهیم که مرکز فرماندهی هستی، محل نزول وحی و سرچشمهی مهربانی خداست.»
برای جلسه اول، تبیین همین ۵ عنوان میتواند جانهای تشنه را سیراب کند. إن شاء الله جلسه آینده فراز بعدی (مخازن العلم و...) را بررسی خواهیم کرد.
تاریخ به روزرسانی: جمعه, ۲۲ خرداد ۱۴۰۵
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
(1).gif)
(1)(3).jpg)
.jpg)
.jpg)
