مطالب خواندنی

حکم استفاده از دف و موسیقی در مجالس جشن و عروسیها

بزرگ نمایی کوچک نمایی
بسم الله الرحمن الرحیم
بدون شک موسیقی اگر مناسب مجالس لهو و لعب باشد، از نظر اسلام حرام است، اما آیا این عمل در مورد عروسی استثنا شده یا نه؟
در برخی کتب تاریخی از برگزاری مراسم عروسی و شادی های دیگر در زمان پیامبر، مثل ازدواج حضرت فاطمه (سلام الله علیها) یا دیگر مسلمانان یا شادی مردم مدینه در زمان ورود آن حضرت به مدینه، مطالبی نقل شده.
اما شادی مردم آن زمان و صدر اسلام نوع ساده ای از شادی بوده است. بیشترین موردی که در میان مردم صدر اسلام برای شادی مرسوم بوده آواز خوانی و دف زنی بوده است و به رقص و نواختن آلات موسیقی دیگر در شادی ها کمتر اشاره شده است.[1]
اشاره به چند نمونه در این زمینه:
1- دعائم الاسلام: حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله  سلّم) از عروسی شخصی خبر دار شدند فرمودند که عروسی نباید در خفا برگزار شود و باید دود به پا شود و صدای دف شنیده شود و فرق بین عروسی و زنا همین سر و صدای دف است.[2]
2- دعائم الاسلام از امام صادق (علیه السلام): در شب عروسی حضرت زهرا (سلام الله علیها)، رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلّم) صدای دف شنیدند پرسیدند این چیست؟ گفتند اسماء برای این که حضرت زهرا را شاد نگه دارد تا بی مادری را احساس نکند، دف می زند. پس رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلّم) دعا کردند همان طور که اسماء دختر مرا شاد کرد خدایا او را شاد نما و به اسماء فرمودند که در شادیتان حرف های نا مناسب نزنید.[3]
نـــــکـــــتـــــــه:
کتاب دعائم الاسلام را می توان در زمره کتابهای روایی شیعه دانست. البته جنبه نقلی آن بر جنبه استدلالی اش، چیرگی دارد.
فقیهان شیعه، در بابهای گوناگون فقه، روایات این کتاب را مورد توجه قرار داده اند و در فروع فراوانی، از آنها بهره جسته اند، ولی آنچه در متنهای فقهی به چشم می خورد، فقیهان به روایات این کتاب، فقط به عنوان تایید کننده نگریسته اند، نه به عنوان دلیل.
برخی از بزرگان مانند: محدث والامقام میرزا حسین نوری در اثبات اعتبار این کتاب و نویسنده آن، بسیار تلاش ورزیده است.
برخی از بزرگان مانند: صاحب جواهر و امام خمینی (رحمةالله علیهما) به مؤلف این کتاب به چشم اعتبار ننگریسته اند.
برخی از بزرگان مانند: آیةالله خوئی (رحمةالله علیه) با این که گردآورنده کتاب یاد شده را، شخصیتی بزرگ و درخور اعتماد دانسته اند، ولی به روایات آن، به سبب مرسله بودن آنها، اعتنا نکرده اند.
این نکته ها و مطالب موجب میشود به احادیث این کتاب خیلی اعتماد نشود.
3- کشف الغمه: وقتی مسلمانان از ازدواج حضرت علی (علیه السلام) با حضرت فاطمه (سلام الله علیها) مطلع شدند و به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلّم) تبریک گفتند حضرت رو به همسران خود کرد و به آنها دستور داد برای فاطمه (سلام الله علیها) دف بزنند و آنها مشغول دف زدن شدند.[4]
4- ابن ابی الحدید: پیامبر بر قومی گذر کرد که مشغول بازی و رقص بودند حضرت به آنها فرمودند به این کار خود جدی ادامه دهید تا یهود و نصاری بدانند در دین ما آزادی هست.[5]
ولی از این نقل ها نمی توان حکم فقهی استخراج کرد. فقها برای دست یابی به احکام شرعی دقت موشکافانه ای در مجموع دلیل هایی که به دست ما رسیده می نمایند و به ظاهر چند نقل تاریخی اکتفا نمی کنند.
چند نکته:

1. سند اکثر قریب به اتفاق این روایات تاریخی محکم نیست و یا اصلا زنجیره سند در این روایات، اتصال ندارد. پس این روایات به خودی خود نمی توانند دلیلی برای حکم شرعی باشند.

2. بعضی از این نقل ها، با روایات معتبر و محکمی که به دست ما رسیده منافات دارند و به همین دلیل کنار گذاشته می شوند.
شیخ انصاری روایاتی که درباره حرمت غنا وارد شده را شامل هر عمل لهوی می داند و بنا بر این تمام روایات حـرمت غـنا در مـقابـل نقل های تاریخی ضعیفی که در بالا اشاره کردیم قرار می گیرد.
ایشان می فرماید: از مجموع روایات زیادی که درباره حرمت غنا است چنین برداشت می شود که ملاک حرمت غنا لهوی بودن آن است و هر صوتی که به صورت لهو باشد چه با آلات موسیقی و چه بدون آن، حرام است.[6]
از جمله این روایات، روایتی است که محمد بن ابی عباد نقل می کند: از امام رضا درباره غنا پرسیدم، ایشان فرمودند ... آن در زمره باطل و لهو است ...[7] و روایت اعمش که در آن امام صادق (علیه السلام) در بیان موارد گناهان کبیره این را می فرمایند: کار های لهوی که انسان را از ذکر خدا باز می دارند مانند غناء و نواختن اوتار (نوعی آلت موسیقی) ...[8]
روایت اعمش علاوه بر اینکه حرام بودن هر لهوی را بیان می دارد از موسیقی به طور مخصوص اسم می برد در روایات دیگری نیز از موسیقی نام برده شده مثل روایتی از امام صادق (علیه السلام) که می فرمایند: «آلات ساز و آواز، از عمل شیطان است پس هر چه در زمین از این نوع وجود دارد از ناحیه ی شیطان است.»[9]
از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلّم) نیز روایت شده که فرموده اند: «شما را از مزمار و کوبات (آلات موسیقی) نهی می کنم.»[10]
نظر فقها درباره موسیقی
اکثر مراجع معیار در حرمت موسیقی را مطرب و لهوی بودن آن می دانند یعنی اگر موسیقیی لهوی و مطرب نباشد حرام نیست.
بعضی مراجع مانند آیات عظام: تبریزی، سیستانی و مکارم شیرازی تنها لهوی بودن را معیار حرمت موسیقی دانسته اند.
در بحث موسیقی نیز مراجع فرقی بین مجالس عروسی و غیر آن و استفاده از دف و غیر آن نگذاشته اند و تشخیص مصداق انواع موسیقی به عهده خود مکلّف می باشد که با توجه به معیارهای موجود از طرف شرع مقدس، تشخیص بدهد موسیقیی حرام است یا حرام نیست و طبق آن عمل کند.
با توجه به آن چه گفته شد نتایج زیر را به این ترتیب بیان می کنیم:
1. خوب است که مجلس عروسی به صورت شاد و پر شور برگزار شود. و البته شادی و نشاط عروسی می تواند به صورت های زیر اجرا شود:
الف. استفاده از افراد خوش صوت برای خواندن اشعار در مدح اهل بیت (علیهم السلام) و اشعار فکاهی و طنز.
ب. استفاده از گروه های تئاتر و نمایش های کمدی.
ج. استفاده از موسیقی های غیر حرام.
2. شور عروسی نباید حرامی در پی داشته باشد چرا که توجه به حرمت، بسیار مهمتر از توجه به شادی و نشاط عروسی است. حرام هایی که باید هر کس با توجه به نظر مرجع تقلید خود آنها را رعایت کند عبارتند از:
الف. مزاحمت و آزار مردم و همسایه ها.
ب. گوش دادن به موسیقی حرام.
ج. رقص های حرام و تماشای آن و حضور در مجلسی که تایید آن به حساب می آید.
د. اختلاط های حرام زن و مرد و نگاه های حرام.
حضور در مراسمی که گناه میشود چه حکمی دارد؟
نظر همه مراجع در این مورد اینست که اگر شخص احتمال تاثیر می دهد، با فراهم بودن شرایط، نهی از منکر کند و اگر نمی پذیرند – چنانچه حضور شخص باعث استماع موسیقی حرام یا تایید گناه می گردد- باید مجلس را ترک کند مگر آنکه عسر و حرج پیش آید.[11]
بدیهی است که صرف بوجود آمدن کدورت بین فامیل ها توجیهی برای گناه و شرکت در مجالس گناه نمی شود مگر آنکه عسر و حرج پیش آید.
سؤال از مراجع عظام:
سؤال: حکم استفاده از دایره در مجلس جشن زنانه چیست؟ لطفا در مورد دایره زنگوله دار و بدون زنگوله توضیح دهید. همچنین در مورد دایره هایی که از جنس تلق یا پوست آهو هستند پاسخ دهید
پاسخ آیةالله سیستانی (مدّظلّه): اگر نواختن دایره به صورت عادی باشد اشکال ندارد، ولی اگر به سبک مجالس لهو و لعب باشد جایز نیست و فرقی بین زنگوله دار و بدون زنگوله و تلق و پوست آهو نمی باشد.[12]
سؤال: آوازه خوانی زنان در مجالس مولودی ،جشن و شادی و عقد و عروسی ، در صورتی که نا محرم صدای زن را نشنود و آلات لهو هم استعمال نشود ، در موارد ذیل چه حکمی دارد؟
الف) به صورت تک خوانی و جمع خوانی؛      ب) خواندن متن برخی ترانه ها بدون موسیقی
پاسخ آیةالله امام خمینی (قدّس سرّه):  الف و ب ) آوازه خوانی اگر به نحو غنایی باشد اشکال دارد مگر غنای در عروسی ها که استثنا ء شده است و این  بعید نیست و احتیاط  واجب آن است که به هنگام شب زفاف ومجلسی که قبل از آن تدارک شده اکتفا شود ، نه هر مجلسی بلکه احتیاط این است که مطلقاً و به طور کلی اجتناب شود.[13]
پاسخ آیةالله اراکی (قدّس سرّه):ُسؤال: غنا در مجالس عروسی از حرمت استثناء شده و جایز است یا خیر؟
ج ـ احوط ترک است .[14]
پاسخ آیةالله بهجت (قدّس سرّه): الف و ب) اگر به حد غنا باشد حرام است مگر غنا مغنّیات ( زنان خواننده ) در عروسی ها اشکال ندارد به شرط آن که به کلام باطل تعلق نگیرد .[15]
پاسخ آیةالله تبریزی (قدّس سرّه):
الف) آوازه خوانی مناسب با مجالس خوشگذرانی که در مضمون باطل باشد حرام است و بنابر احتیاط واجب باید از مطلق خواندنی که با ترجیع صوت (چهچهه) و کیفیت لهوی است ـ هر چند باطل نباشد ـ اجتناب نمود . البته غناء در خصوص عروسی در صورتی که مشتمل بر موسیقی لهوی نباشد استثنا شده است.
ب) سؤال : خواندن بعضی اشعار بدون موسیقی (متن بعضی ترانه ها ) در مجالس عقد و عروسی چه حکمی دارد ؟
اگر مشتمل بر کذب و افتراء و امثال آن نباشد مانعی ندارد. والله العالم.[16]
سؤال از آیةالله خامنه ای (مدّظلّه):
سؤال: آيا زدن بر ظرفها و ساير وسايلى که جزء آلات موسيقى نيستند، در عروسى‏ها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حکمى دارد؟
پاسخ: جواز اين عمل بستگى به کيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول در عروسى‏هاى سنّتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتّب نگردد، اشکال ندارد.[17]
سؤال: دف زدن توسط زنان درعروسى‌ها چه حکمى دارد؟
پاسخ: استفاده از آلات موسيقى براى نواختن موسيقى لهوى و مطرب جايز نيست.[18]

[1] نک: اصفهانی، ابو الفرج، اغانی، ج 2، ص 175، استفاده شده از مقاله: قاضی زاده، کاظم، غناء از دیدگاه اسلام، مجله فقه، شماره 4-5، تابستان و پاییز 1374.
[2] تمیمی مغربی، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، ج 2، ص 207، دار المعارف، مصر، 1385 ق. شبیه به این روایت را ببینید در: شیخ وسی، امالی، ص 518، انتشارات دار الثقافه، قم، 1414 ق.
[3] تمیمی مغربی، نعمان بن محمد، دعائم الاسلام، ج 2، ص 206.
[4] اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، ج1، ص 359، مکتبه بنی هاشم، تبریز، 1381، ق.
[5] ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 6، ص331، کتابخانه آیت الله مرعشی، قم، 1404 ق.
[6] شیخ انصاری، المکاسب، ج 1، ص 296، مجمع الفکر الاسلامی، قم، 1428 ق.
[7] عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، ج 17، ص 308، موسسه آل البیت، قم، 1409 ق.
[8] عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، ج 15، ص331.
[9] عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، ج 17، ص313.
[10] عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، ج 17، ص313.
[11] حسینی، سید مجتبی، رساله دانشجویی، ص 177.
[12] جزوه موسیقی، تدوین جامعة الزهراء(س)، ص13. سوال از دفتر آیت الله سیستانی(شماره تلفن: 37741415 - 025).
[13] ( تحریر الوسیلة ،دارالعلم ،ج1، ص497، م13).
[14] ( استفتائات ،ص256، س13)
[15] ( استفتائات ج4، ص530، س6351،و وسیلة النجاة ج1، ص416، م16 (1449)
[16] ( استفتائات جدید ،ج2،ص208، س944،(قسمت ب ) وص212، س916، و ص216س984)
[17] اجوبةالإستفتائات س 1134
[18] اجوبةالإستفتائات س 1135

  نسخه مناسب چاپ | خروجی word | ایمیل | 

 
پاسخ به احکام شرعی

فید سایت

 
موتور جستجوی سایت

تابلو اعلانات

پیوندها

حدیث روز

امیدواری به رحمت خدا

عن ابى ذرالغفارى (رضى اللّه عنه) قال: قال النبى (صلى اللّه عليه و آله‏ و سلّم): قال اللّه تبارك و تعالى:

يابن آدم ما دعوتنى و رجوتنى اغفرلك على ما كان فيك و ان اتيتنى بقرار الارض خطيئة اتيتك بقرارها مغفرة ما لم تشرك بى و ان اخطات حتى بلغ خطاياك عنان السماء ثم استغفرتنى غفرت لك.

اى فرزند آدم هر زمان كه مرا بخوانى و به من اميد داشته باشى تمام آنچه كه بر گردن توست مى‏بخشم و اگر به وسعت زمين همراه با گناه به پيش من آئى، من به وسعت زمين همراه با مغفرت به نزد تو مى‏آيم، مادامى كه شرك نورزى. و اگر مرتكب گناه شوى بنحوى كه گناهت به مرز آسمان برسد سپس استغفار كنى، ترا خواهم بخشيد.



کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال محفوظ و متعلق به حجت الاسلام و المسلمین سید محمدحسن بنی هاشمی خمینی میباشد.

طراحی و پیاده سازی: FARTECH/فرتک - فکور رایانه توسعه کویر -